O cynku prawie wszystko

Cynk jest potrzebny wszystkim komórkom. Dokładniej – jest składnikiem wielu enzymów koniecznych dla ich prawidłowego funkcjonowania. Przykładem mogą być polimerazy DNA i RNA warunkujące syntezę białek – budulcowych, enzymatycznych i hormonalnych. Bez nich nie byłoby prawidłowego metabolizmu komórkowego ani podziału komórek. Można się więc domyślić, że szczególnie dużo cynkowych enzymów znajduje się w tkankach zdolnych do regeneracji, np. w szpiku kostnym, gdzie przyczyniają się do produkcji krwinek, a także w tkankach nabłonkowych, błonach śluzowych i skórze, gdzie przyczyniają się do odbudowy naskórka, wzrostu włosów i paznokci oraz prawidłowej syntezy kolagenu i elastyny.  Nie zapominajmy również, że komórki dzielące się znajdują się w jajnikach i jądrach, w związku z tym cynk jest mikroelementem niezbędnym dla prawidłowego przebiegu cyklu jajnikowego i produkcji komórek jajowych, a także produkcji plemników. Cynk warunkuje także prawidłowy rozwój dziecka w życiu płodowym i pozapłodowym. Zmniejszone stężenie cynku w organizmie matki może być przyczyną wad układu nerwowego, niskiej masy urodzeniowej, upośledzonego wzrostu i odporności dziecka.

Dostarczanie w diecie i wchłanianie cynku

Wchłanianie cynku odbywa się przede wszystkim w jelicie cienkim, w mniejszym stopniu w jelicie grubym oraz żołądku. Prawidłowa dieta dostarcza wystarczającej ilości cynku. Znajdziemy go dużo w ostrygach, mięsie, rybach, orzechach, jajkach, roślinach strączkowych i pełnoziarnistych przetworach zbożowych. Warto pamiętać, że przyswajaniu cynku sprzyja witamina A. Wiele czynników ogranicza jednak jego wchłanianie, na przykład zanieczyszczenie środowiska, stres, niezbilansowana dieta, czy nadmierne spożywanie produktów przetworzonych. Do niedoboru cynku dochodzi u osób stosujących diety redukcyjne, a także dietę wegańską i wegetariańską. Produkty pochodzenia roślinnego zawierają dużo fitynianów, które ograniczają wchłanianie nie tylko wapnia, ale także cynku. Podobnie jest w przypadku diety bogatej w nabiał, ponieważ wapń konkuruje z cynkiem o transport z jelita cienkiego do krwi.  Wchłanianie cynku jest także upośledzone u osób spożywających dużo cukru, a mało białka. Nie można także zapominać, że w szczególnych przypadkach zapotrzebowanie na cynk istotnie wzrasta, na przykład w czasie ciąży i laktacji, u dzieci, osób ciężko pracujących fizycznie czy sportowców. W takich sytuacjach warto pomyśleć o suplementacji cynku.

            Bywa też tak, choć rzadko, że cynku w diecie jest zbyt dużo. Na przykład wtedy, gdy spożywany pokarm jest przechowywany w cynkowych naczyniach, zanieczyszczony nawozami cynkowymi lub jemy warzywa uprawiane w pobliżu hut i zakładów metalurgicznych. Taki niekorzystny nadmiar może się objawiać zaburzeniami ze strony przewodu pokarmowego i układu krążenia.

Ochrona przed wolnymi rodnikami

Bez cynku nie działałby prawidłowo nasz system antyoksydacyjny, chroniący komórki przed działaniem wolnych rodników tlenowych. Ten mikroelement jest bowiem składnikiem wielu enzymów antyoksydacyjnych, w tym cynkowo-miedziowej dysmutazy ponadtlenkowej, chroniącej DNA przed uszkodzeniem przez rodniki. A wiemy, że nienaprawialne uszkodzenia DNA są punktem wyjścia rozwoju nowotworów. Niewydolność układu antyoksydacyjnego przyczynia się także do powstawania chorób układu sercowo-naczyniowego – miażdżycy, choroby niedokrwiennej serca i nadciśnienia tętniczego. W profilaktyce i leczeniu tych chorób powinno się uwzględnić suplementację cynku.

Skóra potrzebuje cynku

Cynk jest mikroelementem ważnym dla prawidłowego funkcjonowania skóry. Jego niedobór osłabia czynność układu immunologicznego skóry i sprzyja rozwojowi dermatoz i alergii.  Cynk przyspiesza regenerację skóry i gojenie ran. Zwiększa produkcję kolagenu i elastyny przez fibroblasty oraz przyspiesza wzrost włosów i paznokci. Stężenie cynku we włosach jest około 100 x wyższe niż w osoczu krwi. Niedobór cynku może być  przyczyną łysienia plackowatego i pojawiania się białych plamek na paznokciach.

Cynk a inne problemy zdrowotne

Ze względu na pozytywny wpływ na czynność układu immunologicznego, cynk łagodzi przebieg chorób infekcyjnych w tym grypy i paragrypy. Niektórzy autorzy wykazują także jego skuteczność w profilaktyce i leczeniu zakażeń koronawirusem.  

            Sugeruje się także rolę niedoboru cynku w patogenezie depresji. Suplementacja tego mikroelementu ma łagodzić nasilenie objawów choroby.  

            Jony cynku są niezbędne do biosyntezy insuliny w komórkach β trzustki, gdzie tworzą kompleksy z łańcuchami polipeptydowymi oraz ułatwiają uwalnianie insuliny. Co ciekawe, odczuwanie słodkiego smaku jest zależne między innymi od osoczowego poziomu cynku oraz witaminy A. Cynk jest czynnikiem warunkującym aktywność gustyny, białka regulującego funkcję kubków smakowych.

            Skuteczność suplementacji cynkiem potwierdzono także w profilaktyce i leczeniu zwyrodnienia plamki żółtej. Poza tym cynk podaje się także pacjentom z chorobą Wilsona, w której dochodzi do nadmiernej akumulacji i odkładania miedzi w narządach, co prowadzi do ich uszkodzenia i niewydolności. Lecznicze działanie cynku polega na zmniejszaniu wchłaniania miedzi z przewodu pokarmowego.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *